Het Droste-effect in organisaties

Deze zomer was ik in Leeuwarden, dit jaar Europese culturele hoofdstad. In het Fries Museum is een Eschertentoonstelling: Escher op reis. Een must-see voor iedere Escherfan, zoals ik, of als je nog nooit iets van Escher hebt gezien. Beroemd is Escher’s litho de Prentententoonstelling. Je ziet een jonge man in een museum die kijkt naar schilderijen. Het schilderij waar hij naar kijkt is een schilderij met een jonge man erop die naar een schilderij kijkt. Hij kijkt dus naar zichzelf. En zo gaat het eindeloos door. Heb je beeld? Dat is het Droste-effect. Voor jonge lezers: vroeger hadden we chocolade van Droste (of misschien nog steeds wel). Op de verpakking stond een vrouw met een Drosteverpakking in haar hand. Met daarop een vrouw…..etc.

Het Droste-effect kom je ook tegen in organisaties. Patronen die zich herhalen.

Neem bijvoorbeeld een team waar de manager klaagt over ‘eilandjes’. Iedereen doet zijn of haar ding, maar niet samen. Hij wil het aanpakken door de structuur en de rollen te veranderen. Dan komt het goed volgens hem. Ik vraag hoe de samenwerking in het Managementteam is? Daar doet iedereen zijn eigen ding en er is weinig samenhang.

Ander voorbeeld. Een directeur van een gemeente klaagt bij mij over leidinggevenden die vooral sturen op inhoud. Daardoor krijgen medewerkers in teams weinig ruimte en is de hiërarchie heel bepalend. Gevolg:  een weinig flexibele organisatie waar doelen niet worden gehaald. Ik vraag hoe het zit met het niveau daarboven, het college. Ook daar wordt gestuurd op inhoud. Leidinggevenden moeten zich in detail verantwoorden over hoe het werk wordt gedaan en wat er aan de hand is.

Twee willekeurige voorbeelden waarbij je een patroon ziet. Wat op het hogere niveau in een organisatie gebeurt, kopieert naar een lager niveau. Hoe zinvol is het dan om te proberen om op het laagste niveau het probleem op te lossen? Niet!

Toch zie ik het vaak gebeuren. Medewerkers moeten hun luistervaardigheden ontwikkelen. Teams leren hoe ze samenwerken. Niks mis mee natuurlijk, maar heb ook oog voor het WAAROM van het probleem. Probeer eens uit te zoomen. Doen we minder vaak. Meestal zoomen we in. Welk patroon zie je? Waar is dat probleem een oplossing voor? Misschien wel voor bestuurders die op de stoel van managers zitten. Je bedenkt het vast zelf hoe het in jouw organisatie zit. En anders bel je mij maar.

Dus als je een probleem in een team tegenkomt, denk dan aan chocolade!  

Laat je inspireren door deze animatie waar wiskundigen losgaan op de Prentententoonstelling van Escher. En voor degene die precies wil weten hoe het zit http://www.ams.org/notices/200304/fea-escher.pdf